4/6

Subliminale boodschappen

Een subliminale boodschap is ‘verstopte’ reclame in bijvoorbeeld posters, films of korte audioboodschappen. Onbewust wordt dit door je brein geregistreerd, verwerkt en wordt er een bepaalde stimulans uitgedragen. Griezelig is het dus wel om te bedenken dat 90% van je waarnemingen onbewust zijn en slechts 10% bewust. Het doel van deze subliminale beïnvloeding is om je iets te laten doen of een bepaald doel te bereiken zonder dat je het überhaupt doorhebt.

In Amerika wordt dagelijks gebruikt gemaakt van deze manier van verkopen – want dat is het eigenlijk. Gevoelens die opgewekt worden door middel van subliminale boodschappen zijn bijvoorbeeld lust en opwinding, want dit zijn grotendeels geluksgevoelens die moeten aanzetten tot het kopen van een product. Als je afgaat op het feit dat bijna alles dat je waarneemt onbewust is, is het eigenlijk een logische stap voor reclamemakers om in te spelen op het onbewuste deel dan het bewuste deel – de kans op succesvolle beïnvloeding is daardoor immers vele malen groter. Is het daarom wel eerlijk om het gebruik van subliminale boodschappen te veroordelen, als je het eigenlijk niet doorgehad zou hebben als het niet naar buiten was gekomen? Er is meer subliminale beïnvloeding dan we doorhebben, zelfs buiten reclameboodschappen. Dat is ook logisch aangezien je je dus helemaal niet zo bewust bent van de wereld om je heen als je zou denken.

Het woord ‘subliminaal’ komt uit de Latijnse taal. Het is samengevoegd: ‘sub’ staat voor ‘onder’ en ‘limen’ betekent ‘grens’. Subliminale waarneming is iets dat we niet in de hand kunnen houden – we kunnen het niet zien, zelfs niet als we weten dat het er is. Het ligt dus buiten ons bewustzijn, we zijn niet in staat om het te controleren. We registreren de informatie die ons voorgeschoteld wordt op onbewust niveau.

Maar waar komt die subliminale beïnvloeding nou vandaan? In 1957 liet marketingman James Vicary ons de resultaten zien van een reclame-experiment. Tijdens een film in een doodgewone bioscoop in New Jersey flitsten een aantal weken lang de woorden ‘drink coke’ en ‘eat popcorn’ tussen de beelden door, zo snel dat de kijkers het niet konden waarnemen. Onbewust hebben ze het wel degelijk opgemerkt: de colaverkoop ging met 18% omhoog en de popcornverkoop met maar liefst 58%. Dat is nog eens de echte betekenis van invloed uitoefenen.

Nadat deze angst voor subliminale beïnvloeding de wereld allang had bereikt, gaf Vicary toe dat het onderzoek slechts een stunt was in een poging zijn marketingbedrijf, dat heel slecht liep, te redden. Helaas had het experiment de mensen al in hun greep en verspreidden de meningen zich als een epidemie. In sommige landen zoals Australië en Groot Brittanië is subliminale beïnvloeding bij wet verboden. Hier in Nederland hebben we de Reclame Code waarin staat vastgelegd dat het ‘niet wordt geaccepteerd’.

Ondanks al deze bevindingen, is er van de onderzoeken die volgden geen enkele zo succesvol geweest als die van Vicary. Zeker is wel dat er een enorme markt is ontstaan voor ‘Subliminal Advertising’. Er wordt voor bijna 50 miljoen dollar geïnvesteerd in zogenaamde zelfleer cd’s (denk aan audiocd’s voor studies en talen) die de gewone lesstof bevatten en daarnaast subliminale boodschappen doorgeven over stoppen met roken, afvallen of zelfverzekerheid.